Tranh cãi xây dựng trại giam người nước ngoài tại Sangju: Vấn đề nhân quyền và bất cập trong chính sách nhập cư Hàn Quốc

Tranh cãi quanh kế hoạch xây dựng trại giam người nước ngoài tại Sangju làm dấy lên lo ngại về vi phạm nhân quyền và những bất cập trong chính sách nhập cư Hàn Quốc.

Thông tin Bộ Tư pháp Hàn Quốc dự kiến xây dựng thêm một trại giam người nước ngoài quy mô khoảng 100 chỗ tại thành phố Sangju, tỉnh Gyeongsang Bắc đã làm dấy lên nhiều tranh cãi trong dư luận.

Ngày 10 tháng 2, các tổ chức xã hội dân sự bảo vệ quyền lợi người di cư đã tổ chức họp báo trước trụ sở chính quyền thành phố Sangju, yêu cầu hủy bỏ kế hoạch xây dựng trại giam mới, đồng thời kêu gọi chuyển đổi chính sách nhập cư theo hướng nhân văn hơn thay vì tập trung vào trục xuất và giam giữ.

Đáng chú ý, ngày 11 tháng 2 là tròn 19 năm thảm kịch hỏa hoạn tại trại giam người nước ngoài ở Yeosu năm 2007. Vụ cháy khiến 10 người di cư thiệt mạng và 17 người khác bị thương, trở thành bước ngoặt khiến xã hội Hàn Quốc lần đầu nhìn thẳng vào thực trạng bên trong các cơ sở giam giữ người nước ngoài và những vấn đề vi phạm nhân quyền tồn tại dai dẳng.

Thực trạng vi phạm nhân quyền kéo dài trong các trại giam người nước ngoài

Sau thảm kịch năm 2007, các vụ việc liên quan đến quyền con người trong hệ thống trại giam vẫn tiếp tục được ghi nhận.

Năm 2019, tại trại giam người nước ngoài ở Hwaseong, một người bị giam đã tử vong do suy thận cấp tính. Đến năm 2021, cũng tại cơ sở này, dư luận lại rúng động trước nghi vấn tra tấn người bị giam.

Theo kết quả yêu cầu công khai thông tin từ các tổ chức dân sự, trong giai đoạn từ năm 2006 đến tháng 7 năm 2025, tổng cộng 26 người nhập cư đã tử vong trong các trại giam và phòng biệt giam. Những con số này cho thấy các cơ sở được gọi là nơi bảo hộ hành chính thực chất mang bản chất của cơ sở giam giữ, tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm nhân quyền nghiêm trọng.

Hệ thống pháp lý và những giới hạn trong cải cách

Theo Luật Quản lý Xuất nhập cảnh Hàn Quốc, những người nhận lệnh trục xuất có thể bị bảo hộ cho đến khi hoàn tất thủ tục trục xuất. Trên thực tế, bảo hộ đồng nghĩa với việc bị giam giữ tại các trại giam người nước ngoài.

Hiện nay, bốn cơ sở đang hoạt động gồm trại giam tại Hwaseong thuộc tỉnh Gyeonggi, Yeosu, Ulsan và Cheongju. Dù được gọi là bảo hộ, nhiều ý kiến cho rằng điều kiện thực tế tại đây tương tự nhà giam, với việc tước đoạt tự do cá nhân và hạn chế nghiêm ngặt quyền đi lại.

Trước đây, luật cho phép chính phủ giam giữ không thời hạn mà không có cơ chế thẩm định độc lập. Năm 2023, Constitutional Court of Korea đã ra phán quyết không phù hợp hiến pháp đối với quy định này.

Sau đó, năm 2025, Luật Quản lý Xuất nhập cảnh được sửa đổi theo hướng cấm giam giữ vô thời hạn. Tuy nhiên, luật mới vẫn cho phép gia hạn giam giữ tối đa đến 20 tháng, và điều này tiếp tục vấp phải chỉ trích vì cho rằng vẫn còn yếu tố xâm phạm quyền con người. Dù có cải cách, khả năng giam giữ và tái giam giữ vẫn tồn tại trong thực tế.

Công cụ kiểm soát lao động di cư và vấn đề kỳ thị xã hội

Nhiều chuyên gia đặt câu hỏi vì sao chính phủ vẫn duy trì và mở rộng hệ thống trại giam bất chấp các chỉ trích từ xã hội dân sự.

Thứ nhất, các trại giam này được xem là công cụ kiểm soát vật lý nhằm hỗ trợ chính sách sử dụng lao động di cư theo mô hình ngắn hạn luân chuyển. Khi người lao động mất tư cách cư trú, việc giam giữ giúp kiểm soát dòng lao động và duy trì cơ chế sử dụng nhân lực tạm thời. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chính sách luân chuyển ngắn hạn tất yếu làm gia tăng số lượng người di cư rơi vào tình trạng không đăng ký cư trú hợp pháp. Thay vì điều chỉnh chính sách, xu hướng quản lý bằng truy quét và giam giữ lại tiếp tục được duy trì.

Thứ hai, trại giam còn mang ý nghĩa biểu tượng trong thông điệp chính trị và xã hội. Việc áp dụng biện pháp giam giữ tạo ra hình ảnh người nhập cư như tội phạm tiềm ẩn. Các tổ chức quốc tế về di cư khuyến nghị sử dụng thuật ngữ người không đăng ký hoặc thiếu giấy tờ thay vì người cư trú bất hợp pháp, nhằm tránh hình sự hóa vấn đề mang tính xã hội kinh tế phức tạp. Tuy nhiên, việc tiếp tục sử dụng thuật ngữ cư trú bất hợp pháp và duy trì cơ chế giam giữ góp phần củng cố diễn ngôn hình sự hóa người di cư. Vai trò của truyền thông và chính giới trong việc lan truyền định kiến này cũng được nhấn mạnh.

Cần cải cách căn bản chính sách nhập cư

Việc xây dựng thêm trại giam tại Sangju không chỉ đơn thuần liên quan đến gia tăng dân số nhập cư hay hiệu quả hành chính, mà phản ánh cơ chế duy trì chính sách nhập cư dựa trên truy quét và giam giữ.

Trong ngắn hạn, cần thay đổi thói quen hành chính coi giam giữ là biện pháp mặc định. Gần đây, đã xuất hiện thảo luận về chương trình thay thế giam giữ, trong đó khuyến khích người thuộc diện trục xuất tự nguyện xuất cảnh mà không cần bị giam trực tiếp. Nếu được thể chế hóa và mở rộng, đây có thể là bước khởi đầu thực chất nhằm giảm phụ thuộc vào biện pháp giam giữ.

Về dài hạn, điều quan trọng là giải quyết căn nguyên tạo ra số lượng lớn người nhập cư không đăng ký. Việc rà soát lại chính sách lao động ngắn hạn, thiết kế lại điều kiện cư trú và việc làm phù hợp với thực tế, đồng thời từ bỏ cách tiếp cận coi tình trạng không đăng ký là vấn đề thuần túy hình sự sẽ giúp giảm thiểu vi phạm nhân quyền trong hệ thống trại giam.

Khi chưa tìm được điểm cân bằng giữa bảo đảm quyền con người và yêu cầu quản lý hành chính, nguy cơ duy trì hình thức giam giữ dưới tên gọi bảo hộ vẫn sẽ tiếp diễn.